UOKiK znalazł zatory płatnicze na 200 mln zł, a nałożył 2,6 mln zł kar
Finanse
Choć zatory płatnicze pozostają jednym z największych problemów polskich firm, liczba decyzji podejmowanych przez UOKiK (Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów) w tym zakresie nie rośnie. Tymczasem, według BIG InfoMonitor, już niemal 9 na 10 firm doświadcza opóźnień w płatnościach, a najbardziej cierpią małe przedsiębiorstwa, które de facto finansują działalność swoich większych kontrahentów.
W 2023 r. prezes UOKiK wydał 52 decyzje stwierdzające nadmierne opóźnianie się ze spełnianiem świadczeń pieniężnych. Rok później, mimo przeanalizowania aż 2,8 mln faktur, wszczęto 31 postępowań w sprawie zatorów płatniczych. W całym 2025 r. prezes UOKiK wydał 29 decyzji administracyjnych nakładających kary. Mimo rosnącej skali problemu zatorów płatniczych w gospodarce liczba ukaranych podmiotów nie rośnie.
W 2025 r. wzrosła za to liczba „miękkich działań” – aż 177 przedsiębiorców otrzymało wezwania prewencyjne, które nie pociągały za sobą kar. W 2024 r. UOKiK informował o wystosowaniu 79 takich wezwań.
Problemem przedsiębiorców są dziś nie tylko opóźnienia w płatnościach, lecz przede wszystkim coraz dłuższe terminy płatności narzucane przez większe podmioty. W wielu branżach standardem stają się terminy 60 dniowe, a nawet dłuższe, co oznacza dla małych firm konieczność finansowania działalności swoich kontrahentów przez kilka miesięcy. Jeśli dodatkowo pojawiają się opóźnienia w płatnościach, sytuacja staje się bardzo trudna.
Skala działań UOKiK pozostaje niewspółmierna do skali problemu. Dominujące podejście „miękkie” – oparte na wezwaniach i działaniach edukacyjnych – nie przynosi zauważalnych efektów. UOKiK analizuje miliony faktur rocznie, ale wszczyna jedynie marginalną liczbę postępowań.
Skala zatorów w Polsce rośnie
Według danych BIG InfoMonitor aż 88 proc. MŚP doświadcza opóźnień w płatnościach od kontrahentów, a blisko połowa firm czeka na należności przeterminowane o co najmniej 30 dni. Z danych Rejestru Dłużników BIG InfoMonitor oraz bazy informacji kredytowej BIK wynika, że na koniec lutego 2026 r. łączne zaległości kredytowe i pozakredytowe przedsiębiorstw przekroczyły 46,2 mld zł, co oznacza wzrost o prawie 2,5 mld zł, czyli 5,7 proc. rok do roku. Obecnie statystyczna niesolidna firma płatnik ma prawie 150 tys. zł zaległych zobowiązań.
Przeciąganie płatności lub ich brak wywołuje efekt kuli śniegowej w gospodarce i stanowi prostą drogę do upadłości. Według raportu Coface Polska w 2025 r. liczba niewypłacalności przedsiębiorstw wzrosła o 17,7 proc. rok do roku i osiągnęła rekordowe 6.566 przypadków.
Najbardziej dotknięte branże
Zatory płatnicze najbardziej odczuwają małe i średnie firmy, które mają ograniczone możliwości wywierania presji na dużych kontrahentów. Największa skala problemu występuje w branżach farmaceutycznej, przemysłowej, spedycyjnej, budowlanej oraz motoryzacyjnej. Wśród podmiotów nieterminowo regulujących zobowiązania znajdują się również duże przedsiębiorstwa i rozpoznawalne marki. Według komunikatu UOKiK są to m.in. Teva Pharmaceuticals Polska, Volvo Polska, Elektrobudowa, Optima Logistics Group czy Nivea Polska, które zostały ukarane w tym roku, oraz PSB Handel i Aluprof, wobec których wszczęto postępowania. Zatory są częste także w IT, hotelarstwie i gastronomii.
Przewaga negocjacyjna większych firm często skutkuje odwlekaniem rozliczeń, mimo że dysponują one znacznie większymi możliwościami finansowymi. Dla wielu przedsiębiorstw jest to efektywny model zarządzania płynnością, zwłaszcza że ryzyko dotkliwych sankcji pozostaje ograniczone. W efekcie MŚP, obawiając się utraty ważnych kontraktów, akceptują niekorzystne warunki współpracy i mają ograniczone możliwości skutecznego egzekwowania terminowych płatności. Najmniejsze podmioty najdotkliwiej odczuwają skutki tych opóźnień, co prowadzi do pogorszenia płynności finansowej, a czasem nawet upadłości.
Długie terminy przelewów
Średni czas oczekiwania na przelew zapisany na fakturach wystawianych przez firmy MŚP w 2025 r. wyniósł – według danych Faktura.pl – 13,7 dnia (w 2022 r. było to 13,2 dnia). Wydłużenie czasu oczekiwania odnotowano w 6 z 15 analizowanych branż. Największy wzrost nastąpił w kategorii „pozostała działalność usługowa” (średnio o 0,9 dnia), a także w działalności związanej z kulturą, rozrywką i rekreacją oraz w transporcie i gospodarce magazynowej. Ta ostatnia branża od lat najdłużej czeka na przelew – obecnie już 21,4 dnia. Średnie dane nie oddają jednak w pełni realiów, ponieważ w praktyce normą jest oczekiwanie 30 czy 60 dni.
W transporcie termin płatności zapisany na fakturze często nie odzwierciedla rzeczywistego czasu oczekiwania. Spedycje stosują dodatkowe warunki wydłużające proces, np. wypłaty realizowane są tylko w określonych dniach miesiąca albo termin zaczyna biec dopiero po dostarczeniu kompletu dokumentów przewozowych. W efekcie faktury z terminem 45 czy 60 dni bywają regulowane jeszcze później. Dla małych i średnich firm transportowych oznacza to duże obciążenie, ponieważ wcześniej muszą opłacić paliwo, leasingi, wynagrodzenia, składki ZUS i podatki. Dodatkowe opóźnienia mogą łatwo doprowadzić do utraty płynności finansowej.
Więcej kar w tym roku?
Urząd stopniowo zwiększa działania prewencyjne i analityczne. Od stycznia wydał już osiem decyzji dotyczących zatorów, nakładając ponad 2,6 mln zł kar na przedsiębiorstwa, które wygenerowały zatory przekraczające 200 mln zł. Równolegle wszczęto kolejne postępowania wobec siedmiu firm, a 69 podmiotów objęto działaniami ostrzegawczymi.
Relacja kar (2,6 mln zł) do wartości wykrytych zatorów (ponad 200 mln zł) pokazuje, że sankcje wciąż mają ograniczony efekt odstraszający. Można więc mieć wątpliwości co do skuteczności tych działań. Przedsiębiorcy są zmuszeni samodzielnie szukać sposobów na poprawę płynności finansowej i skuteczne egzekwowanie należności.
|
nr 7(267)2026  |
|
