Nowy rok bez starych długów. Jak przygotować firmę do restrukturyzacji
Finanse
Rok 2025 może być w Polsce pierwszym, w którym liczba restrukturyzacji przekroczy 5.000. Od sierpnia obowiązują znowelizowane przepisy implementujące tzw. „Dyrektywę drugiej szansy”, promujące restrukturyzację zamiast likwidacji i zmieniające zasady gry dla dłużników oraz wierzycieli.
Raporty rynkowe wskazują, że w 2026 r. liczba niewypłacalności – zarówno w naszym regionie, jak i globalnie – utrzyma się na wysokim poziomie. Firmy przygotowane do restrukturyzacji będą miały przewagę nad tymi, które zareagują dopiero pod presją egzekucji.
Do końca września 2025 r. restrukturyzację rozpoczęło ponad 3.800 firm i najprawdopodobniej po raz pierwszy od wprowadzenia w 2016 r. tego rozwiązania do polskiego prawa przekroczona zostanie granica 5.000 postępowań rocznie. Dane te pokazują, że coraz więcej przedsiębiorców działa, zanim kryzys wymknie się spod kontroli.
- Restrukturyzacja wymaga kompletnej dokumentacji finansowej i prawnej. Fundamentem jest analiza obejmująca:
- bilans,
- rachunek zysków i strat,
- wykaz zobowiązań z podziałem na wierzycieli, kwoty i terminy wymagalności,
- listę aktywów z wartością rynkową,
- zestawienie przepływów pieniężnych za ostatnie 12 miesięcy wraz z prognozą na kolejne 6-12 miesięcy.
Kluczowe są również umowy kredytowe, leasingowe, najmu oraz kontrakty z głównymi dostawcami i odbiorcami, zidentyfikowane pod kątem wypowiedzeń, kar umownych i skutków otwarcia postępowania restrukturyzacyjnego. Warto pamiętać, że dług wobec ZUS jest nieumarzalny i musi zostać spłacony w całości, co oznacza, że ciężar redukcji zobowiązań spoczywa na pozostałych wierzycielach.
Jak przebiega restrukturyzacja i co daje przedsiębiorcy
Polskie prawo przewiduje kilka ścieżek restrukturyzacyjnych, z których najpopularniejsze jest postępowanie o zatwierdzenie układu – stanowi ono ponad 94 proc. wszystkich restrukturyzacji. Jego popularność wynika z szybkości, relatywnie niskich kosztów oraz zachowania kontroli nad firmą przez właściciela. Doradca restrukturyzacyjny działa w nim jako nadzorca układu, przygotowując propozycje układowe, spis wierzytelności oraz plan restrukturyzacyjny.
Ochrona przed egzekucjami pojawia się z chwilą publicznego obwieszczenia o ustaleniu dnia układowego w Krajowym Rejestrze Zadłużonych. Od tego momentu firma zyskuje czteromiesięczny parasol ochronny, który zawiesza egzekucje komornicze oraz te prowadzone przez Urząd Skarbowy i ZUS.
Jeśli w tym czasie układ zostanie przyjęty przez wierzycieli, ochrona przedłuża się aż do prawomocnego zatwierdzenia układu przez sąd. Jednocześnie średnio co piąty wniosek o zatwierdzenie układu jest oddalany z powodu wątpliwości co do wykonalności układu lub nieprawidłowości formalnych, dlatego plan restrukturyzacyjny musi być wiarygodny, a propozycje realne do wykonania.
Dla firm wymagających głębszej interwencji istnieje postępowanie sanacyjne, które daje dostęp do najsilniejszych narzędzi restrukturyzacyjnych, w tym możliwości odstąpienia od niekorzystnych umów bez płacenia kar umownych. Ceną jest utrata kontroli nad firmą, ponieważ z dniem otwarcia postępowania zarząd przejmuje zewnętrzny zarządca sądowy. Z tego powodu sanacja jest zarezerwowana dla sytuacji, gdy problemy sięgają fundamentów modelu operacyjnego.
Przy odpowiednim przeprowadzeniu restrukturyzacja pozwala wygrać obu stronom. Dłużnik zyskuje czas, ochronę przed agresywnymi działaniami wierzycieli oraz szansę na odbudowę biznesu w uporządkowanych warunkach, bez ciągłego ryzyka egzekucji. Wierzyciele otrzymują z kolei większe zaspokojenie niż w przypadku klasycznej upadłości likwidacyjnej oraz realną perspektywę dalszej współpracy z już zrestrukturyzowanym kontrahentem.
Nowe przepisy, odpowiedzialność zarządu i perspektywa 2026 roku
W sierpniu 2025 r. weszły w życie przepisy implementujące unijną „Dyrektywę drugiej szansy”, która doprecyzowała istniejące regulacje i wprowadziła dodatkowe wymogi formalne dla dłużników i doradców. Rozwiązania te promują restrukturyzację jako preferowaną ścieżkę postępowania z firmami w trudnościach, rezerwując upadłość likwidacyjną wyłącznie dla przypadków, gdy ratunek jest obiektywnie niemożliwy.
Dla przedsiębiorców planujących restrukturyzację w 2026 r. oznacza to konieczność pracy na zaktualizowanych formularzach, spełnienia nowych wymogów dokumentacyjnych i większego nacisku na rzetelność prognoz finansowych. Z punktu widzenia zarządów kluczowe jest, że polski system prawny przewiduje trzy główne podstawy odpowiedzialności osobistej: art. 299 Kodeksu spółek handlowych, art. 116 Ordynacji podatkowej oraz art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego. Każda z tych regulacji może skutkować odpowiedzialnością całym majątkiem prywatnym za długi spółki, jeśli zarząd w porę nie zareaguje na kryzys.
Terminowe wszczęcie restrukturyzacji stanowi jedną z przesłanek egzoneracyjnych, które uwalniają od tej odpowiedzialności, co czyni z niej narzędzie ochrony biznesu i osobistego bezpieczeństwa członków zarządu.
Prognozy rynkowe wskazują, że w 2026 r. liczba niewypłacalności pozostanie wysoka, a firmy nadal będą mierzyć się z kosztami finansowania i niepewnością geopolityczną, co oznacza, że restrukturyzacja pozostanie kluczowym narzędziem zarządzania ryzykiem. Przedsiębiorstwa, które wejdą w 2026 rok z gotowym planem restrukturyzacyjnym, zebranymi dokumentami i wybranym doradcą, będą w znacznie lepszej pozycji niż te, które zaczną szukać pomocy dopiero w kryzysie.
System prawny nie oczekuje od przedsiębiorcy, że przewidzi przyszłość, lecz że zareaguje we właściwym momencie, gdy przesłanki kryzysu już się pojawią. Ignorowanie sygnałów ostrzegawczych może prowadzić do odpowiedzialności z prywatnego majątku, podczas gdy szybkie podjęcie działań otwiera drogę do odpowiedzialnego zarządzania ryzykiem i ochrony przed sankcją osobistą. Restrukturyzacja nie jest oznaką porażki, ale dowodem odpowiedzialnego podejścia do prowadzenia biznesu w realiach, w których kryzysy są nieuniknione. Kluczowe znaczenie ma sposób reagowania na trudności, a najlepsza reakcja to ta podjęta na czas.
Autor: kwalifikowany doradca restrukturyzacyjny, radca prawny, prezes zarządu Haśkiewicz Dyła Restrukturyzacje Upadłości sp. z o.o
|
nr 1(261)2026  |
|
